Deelnemende monumenten
Winkler Prins wandelroute
In zowel het gemeentehuis als het TIP Veendam (Toeristisch Informatie Punt in vanBeresteyn) is de Winkler Prins wandelroute gratis verkrijgbaar.
In het centrum van Veendam kunt u aan de hand van deze route het tuindorp Tusschendiepen bekijken.
Een deel van dit tuindorp is aangewezen als beschermd stadsgezicht.
De wandeling is 6,5 kilometer lang en duurt ongeveer 1,5 – 2 uur.
Het oudste gedeelte van het gemeentehuis dateert van 1878. In 1913 bleek uitbreiding noodzakelijk en werd het gemeentehuis aan de voorzijde verbouwd en uitgebreid naar ontwerp
van J. Stuivinga uit Zeist. Dit nieuwe gedeelte in een Neo-Hollandse Renaissance stijl, bepaalt
het huidige aanzien van het gemeentehuis.
De raadzaal (1913) is gevestigd in het oude gedeelte van het gemeentehuis. Deze zaal wordt
ook wel de kleine Ridderzaal genoemd. Interessant zijn de (symbolische) gebeeldhouwde vogelfiguren en glas-in-loodramen met een wapen en naam van families, die een rol hebben
gespeeld in de Veendammer geschiedenis.
Waar kunt u het gemeentehuis vinden?
Het gemeentehuis is te vinden aan het Raadhuisplein 5.
Activiteiten Open Monumentendag
Oorspronkelijk is het Veenkoloniaal Museum gebouwd als Rijks-HBS (hogere burgerschool)
door rijksbouwmeester J.A. Vrijman (1910/1911). Tegenwoordig is het een museum, met een
permanente tentoonstelling over de geschiedenis van de Veenkoloniën en wisselende interessante exposities.
Bij de voormalige hoofdingang staat het standbeeld van Anthony Winkler Prins, gemaakt door
kunstenares Christine Chiffrun. Anthony Winkler Prins was een doopsgezind predikant in
Veendam en vooral bekend als samensteller van de naar hem genoemde encyclopedie.
Waar kunt u het Veenkoloniaal museum vinden?
Het Veenkoloniaal Museum is te vinden aan het Museumplein 5.
Zie voor meer informatie ook: www.veenkoloniaalmuseum.nl.
Activiteiten Open Monumentendag
Galerie Kijk ’s Kunst is gevestigd in een historisch, monumentaal woonwinkelpand , een voormalige brood en banketbakkerij uit 1865 en in 1926 deels verbouwd in Art Deco stijl.
De gezellige, huiselijke inrichting uit de jaren 20/30 van de vorige eeuw weerspiegelt de sfeer van weleer. Heel verrassend!
Activiteiten Open Monumentendag
Open: zowel zaterdag 9 september als zondag 10 september van 13.30 tot 17.00 uur.
Dan is ook de expositie Goud Geoogst te bezichtigen in de galerie.
Waar kunt u Galerie Kijk ’s Kunst vinden?
Galerie Kijk ’s Kunst is te vinden aan de Poststraat 77 in Wildervank.
Advies: parkeer op de parkeerplaats schuin tegenover de galerie (volg de P pijl) of bij de kerk,
Het rijksmonumentaal pand Van Heijningen Bosch komt uit het jaar 1888 en is volledig in een Eclecticistische en Neorenaissance stijl gebouwd. Het voormalig woonhuis is rijkelijk versierd met neoclassicistische elementen, zowel van binnen als van buiten. Het pand werd origineel gebruikt als woonhuis, maar is in 1997 omgebouwd tot kantoorruimte. In 2020 is de restauratie van het pand begonnen. Het pand wordt nu gebruikt voor diverse evenementen. Ook vindt u hier Kunst in Huis, een kunstuitleen en galerie voor noordelijke kunstenaars. Samen met het naastgelegen en eveneens beschermde postkantoor vormt het pand een fraai straatbeeld. In de tuin aan de achterzijde staat een monumentale treurbeuk.
Het karakteristieke pand is een uitermate geschikte locatie voor fotoshoots, recepties en zakelijke bijeenkomsten.
Waar kunt u het rijksmonumentaal pand Van Heijningen Bosch vinden?
Het rijksmonumentaal pand Van Heijningen Bosch is gevestigd aan het Beneden Oosterdiep 63 in Veendam.
Kijk voor meer informatie op: www.vanheijningenbosch.nl
Activiteiten Open Monumentendag
Informatiepunt Monumentendag en het boekje van de Winkler Prins wandelroute
verkrijgbaar in foyer vanBeresteyn
Wilt u meer informatie over de Open Monumentendag en weten welke monumenten meedoen? Kom dan 9 september tussen 10.00 en 16.00 uur naar de foyer vanBeresteyn. Hier kunt u bij de stand van Wijk- en Buurtbeheer Centrum Veendam (WBCV) terecht met uw vragen. Ook kunt u hier het boekje met de Winkler Prins wandelroute ophalen. Dit is een leuke wandeling door het centrum van Veendam langs monumenten en historische plekken.
Oude foto’s en verhalen van amateurhistoricus Rink Oosting
Maar dat niet alleen. Onder het genot van een gratis kop koffie, thee of een drankje en een gebakje kunt u gelijk al in het verleden duiken. Rink Oosting is amateurhistoricus en verzamelt oude foto´s en verhalen die de geschiedenis van Veendam vertellen. Hij staat ook in de foyer met een keur aan oude foto’s van Veendam, Wildervank en omgeving. Hij vertelt er graag meer over. Maar hij hoort ook graag uw verhalen.
Fotowedstrijd voor de jeugd Mooi Veendam: haal op die gratis camera en doe mee!
Voor de jeugd (basisschoolleeftijd) is er een fotowedstrijd, met als onderwerp ‘Mooi Veendam’. Gratis fototoestellen, inclusief fotorolletje, kun je ophalen bij de stand van het WBCV in het Cultuurcentrum vanBeresteyn. Lever het fototoestel weer in vóór 16 uur. Het WBCV zorgt voor het ontwikkelen en afdrukken van het fotorolletje.
Kaartje voor een ijsje voor kids bij La vache
Loop even langs de stand van WBVC en haal daar een kaartje op voor een gratis ijsje voor de kids bij LaVache.
14.00 uur Optreden Kiepkerel Wim Dussel
’s Middags treedt de bekende Veendammer Wim Dussel op. Muzikant. Verhalenverteller. En Kiepkerel: vanaf midden achttiende eeuw trokken deze Duitse marskramers vanuit het Munsterland (Westfalen) door onze noordelijke streken. Kom kijken naar de man ‘dij hail oet Westvoalen komt’.
Waar vindt u vanBeresteyn?
Museumplein 5a, 9641 AD Veendam
Kerkgebouw op strategische plek
Op een zandrug aan een laan tussen het Oosterdiep en het Westerdiep legt Adriaan Geerts Wildervanck op 24 augustus 1660 de eerste steen voor deze kerk. Op 5 oktober 1662 wordt het godshuis ingewijd door Ds. Henricus Hermannius. De kerk is anno 2022 in gebruik bij en eigendom van de Protestantse Gemeente Veendam.
De toren is van de burgerlijke gemeente en heeft eind 19e eeuw zijn huidige vorm gekregen. De toren herbergt sinds 1958 een prachtig carillon. Vincent Hensen is de stadsbeiaardier.
Interieur
Voor in de kerk: in 2020 is dit nieuwe liturgisch meubilair aangeschaft. De oude avondmaals-
tafel bij het stiltecentrum en de herenbank met wapenbord tegen de noordmuur stammen nog uit de begintijd van de kerk. Van historisch belang zijn ook de preekstoel, de lessenaar in het stiltecentrum en de doophekken. Ze stammen uit 1767, dan wordt de kerk vergroot met een zuidbeuk.
Orgel
Het orgel is in 1824 door Johan Wilhelm Timpe gebouwd. In 1928 laat dr. Fried Schmidt-Marlissa door de firma Faber en Dienes een nieuw ‘Duits modern’ kerk- en concertorgel achter het oude front van Timpe bouwen. Het is een uniek orgel met invloeden van Max Reger en Albert Schweitzer. Dit rijksmonument wordt vanaf september 2022 gerestaureerd door Adema’s Kerkorgelbouw uit Hillegom. Projectleiding: Stichting Vrienden van de Grote Kerk te Veendam, adviseur: dr. Natascha Reich. Als alles goed verloopt, dan wordt het gerestaureerde orgel rond mei 2024 op een feestelijke manier weer in gebruik genomen.
Kerkhof
De Grote Kerk markeert de plek van waaruit Veendam zich heeft ontwikkeld. Het kerkhof vormt een eenheid met de kerk en met het Julianapark. Het is een plaats van rust, herinnering en bezinning. Hier liggen de pioniers van lang geleden in hun vaak vergeten graven. Het kerkhof straalt sereniteit uit. Het is in 4 secties verdeeld: secties A en B: 1662-plm. 1919, secties C en D: 1919-1954; na 1954 wordt er nauwelijks nog begraven, omdat vanaf dat jaar Begraafplaats Buitenwoel in gebruik wordt genomen. Bijzondere graven: Kapiteinsgraven, graven van industriëlen, trommelgraven, oorlogsgraven. Ook het graf van Anthonie Winkler Prins mag genoemd worden.
Graf kapitein Hazewinkel met ‘Reis om den aardbol’.
Waar kunt u de Grote Kerk vinden?
Kerk en kerkhof zijn te vinden aan de J.G. Pinksterstraat 5, Veendam.
Voor meer informatie:
Gebouw, geschiedenis en culturele activiteiten: www.grotekerkveendam.nl. Carillon: www.stichtingcarillonveendam.nl. Kerkhof: www.kerkhofveendam.nl.
Kerkelijke gemeente: www.pknveendam.nl
Activiteiten Open Monumentendag
De kerk is zaterdag 9 september van 10.00-16.00 uur open, er zijn gidsen. Ook kinderen zijn welkom. Kistorgel en piano worden bespeeld en wie wil mag het zelf ook even proberen. De toren is te beklimmen en de beiaardier laat het carillon horen. Om 11.00 uur en om 14.00 uur zijn er rondleidingen over het kerkhof (verzamelpunt: voor de kerk).
Het verhaal van de Veenkoloniale Landbouw
Het museum vertelt het verhaal van de Veenkoloniale landbouw aan de hand van een verzameling gereedschappen en oude foto’s. Deze stammen uit de tijd van vóór de mechanisatie, ruwweg de periode 1850 – 1950.
Hoe het begon: de verzameling van landbouwer Henk ter Borg
Henk ter Borg (1923 – 2007), landbouwer in Borgercompagnie, verzamelde na zijn actieve boerenbestaan landbouwgereedschappen die thuis hoorden in de Gronings-Drentse Veenkoloniën.
Om deze waardevolle verzameling niet verloren te laten gaan, is de Stichting Collectie ter Borg
opgericht en naderhand is de collectie ondergebracht in een nieuw museum in het
pand van de voormalige steenfabriek ‘Het Noorden’ te Ommelanderwijk.
Leven en werken in vier seizoenen
Aan de hand van de vier seizoenen krijgt u een beeld van het leven en werk van boeren en boerinnen op de landbouwgrond die ontstond na afgraving van een dikke laag veen. Uiteraard komt deze veenontginning aan de orde, maar ook bijvoorbeeld de relatie tussen mens en dier.
Expositie Een kapitale impuls
Sinds oktober 2022 hebben we ook de wisselexpositie ‘Een kapitale impuls’ in ons museum. Dit betreft de herinrichting van
Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën. Deze herinrichting vond plaats tussen 1977 en 2017. Een ‘Lex Specialis’ maakte het mogelijk. Dit is Latijn voor bijzondere wetgeving.
De regio is ruim 130.000 ha groot en er is sinds die tijd veel veranderd. Ook veel knelpunten zijn toen aangepakt. Denk aan landinrichting, de aardappelmeel-industrie, de vuilwaterproblematiek, volkshuisvesting, dorpsvernieuwing, stads- en stadsmeierrechten, water aan- en afvoer, maar ook aan natuurontwikkeling, landschappelijke aankleding en recreatieve en sociaal-culturele voorzieningen. Op vele terreinen is het een zegen voor het gebied geweest.
Waar kunt u Museum Collectie ter Borg vinden?
Ommelanderwijk 51b, (achter de Stainkroeg) 9644 TA Veendam
Voor meer informatie
Om een groepsafspraak te maken kunt u bellen met Alie Panman: 06 54 33 82 90
Zie voor meer informatie
www.veenkoloniaal-landbouwmuseum-terborg.nl
Activiteiten Open Monumentendag
Het museum is open van 10.00 tot 16.00 uur. Onze enthousiast vertellende gidsen zien u graag komen. Na uw bezoek aan het museum, kunt u in de Stainkroeg (bij mooi weer ook op het terras) nog nagenieten van een drankje (op eigen kosten).
Op de helft van het lintdorp Wildervank staat de Margaretha Hardenbergkerk (sinds 2007 in gebruik als Cultuurcentrum). Het rijksmonument is het oudste gebouw van Wildervank. In 1659 is de eerste steen gelegd door de kleinzoon van de stichter van Wildervank: Adriaan Geerts Wildervanck. Zijn beeltenis staat tegenover de kerk. Deze is in 1997 onthuld in verband met het 350 jarig bestaan van Wildervank.
Legende
Margaretha Hardenberg (getrouwd met Adriaan Geerts Wildervanck) lag te rusten in de heide op het veen. Ze werd wakker en er kronkelde een adder om haar arm. Ze beloofde als de adder weg zou gaan en haar niet zou bijten, dat er op die plek een kerk gesticht zou worden. Dit verhaal werd al in 1658 uitgebeeld in het zegel van het kerspel Veendam in Wildervank en later in het wapen en de vlag van de gemeente Veendam, zoals hiernaast is afgebeeld.
Op 24 september 1659 werd de eerste steen van het kerkgebouw gelegd door Margaretha’s zoon Gerhard Wildervanck. De kerk is gebouwd als zaalkerk. In 1777 werd de kerk verbouwd en uitgebreid met een dwarsarm aan de noordzijde. In 1835 werd de huidige torenspits geplaatst. In 1857 werd de kerk opnieuw uitgebreid, nu met een dwarsarm aan de zuidzijde. In de kerk ligt nog één grafzerk van de eerste dominee, Omius Oomkes. Bijzonder is de mooie preekstoel, gemaakt door Jan de Rijk en ontworpen door Allert Meijer met de afbeelding van de kerk zoals die in 1687 moet zijn geweest. Het orgel is in slechte staat en is gebouwd in 1867 door Roelf Meijer.
Kerkhof
Op het kerkhof rondom de kerk, zijn bijzonder rijke graven te zien van de welvarende tijd van 1800-1900. Het vertegenwoordigt een rijke historie van o.a. verschillende godsdiensten, fa-
brikanten, landbouwers, zeevarenden en bestuurders. Het oudste grafmonument bij de kerk is uit 1834 waar de burgemeester, Tjaarda de Cock en zijn vrouw liggen begraven. De ouders van Hendrik de Cock, de stichter van de Gereformeerde kerk, die in Wildervank in een boerenschuur tegenover het doktershuis is opgericht.
Werkgroep gravenproject
Een keer in de 14 dagen op zaterdagochtend zijn er vrijwilligers te vinden. Zij zijn al jaren bezig om de graven rondom de kerk op te knappen. Na 12 jaar hebben de vrijwilligers bijna alle graven onder handen genomen.
Waar vindt u de Margaretha Hardenbergkerk?
Het adres is Torenstraat 8 in Wildervank.
Kijk voor meer informatie op www.margarethahardenbergcultuurcentrum.nl
Activiteiten open Monumentendag
Alleen op zaterdag 9 september geopend.
