Damkerk en pastorie, Hoofdstraat 4, Hoogezand
Deze ‘schuurkerk’ uit eind 17e eeuw werd in 1734 vergroot tot de huidige omvang. Aan de zuidzijde is dit nog goed te zien. De kerk heeft nu een tentdak, dat in 1926 werd aangebracht. Voor die tijd had de kerk een dubbeldak, ongeveer in de vorm van een omgekeerde W. Deze kerk heeft geen voorportaal; je ‘valt met de deur in huis’ en daarom noemt men dit type kerk ook wel een schuurkerk.
In elke kerk zijn symbolen aanwezig, vaak makkelijk herkenbaar in decoraties, gebrandschilderde ramen, ornamenten enz. Ook in de Damkerk zijn volop symbolen aanwezig en te herkennen: Het wapen boven de bank aan de zuidkant symboliseert de macht van de stad Groningen. Het alliantiewapen boven de orgelpijpen is van Antonie Gerlatius en Adriana Sophia van Persijn.
Eerder had burgemeester Ten Berge, die op het buiten ‘Vredenburg’ woonde, bij raadsbesluit van 1667 het recht gekregen voor eigen kosten een vrouwen- en mannenbank te laten timmeren in de kerk. Deze bank heet nog altijd de Gerlatiusbank.
De heraldische wapens op de preekstoel zijn van William Butler van Overwater, van Adriaan Joseph Trip van Vredenburg en van Jan Duirsema van Stad Wijck. Zij schonken de preekstoel in 1726.
In september 2010 is aan de westzijde van de Damkerk, aan de buitengevel, een kunstwerk aangebracht, waarvan de symboliek aansluit bij zowel de kerkelijke- als de burgerlijke gemeente.
Het kruis, de duif en het schip zijn herkenbare symbolen uit het protestantisme. Het schip refereert ook aan de economische activiteiten in Hoogezand-Sappemeer, zowel voor wat betreft materiaal en constructie als het eindproduct: het schip.
De ontwerper van het kunstwerk, Herman Weeda, verwijst ook naar het glas-in-loodraam van Huub de Ru (1938) in de zuidgevel van de kerk. In dit raam vinden we verwijzingen naar toenmalige bekende symbolen: christelijke vrijheid, vrede en geloof. Het bijzondere is dat in dit raam de symbolen tegen de achtergrond van een veenkoloniaal landschap met een veenkoloniale boerderij oprijzen.
