Sinds ruim 30 jaar is de voormalige (gemeentelijke) begraafplaats uit 1829 (te vinden tussen Kostverloren, Molenstraat en Weverij) een gemeentelijk monument. Het park is dagelijks geopend van zonsopgang tot zonsondergang. Op zaterdag 10 september zijn tussen 10.00 en 16.00 uur een aantal Vrienden van de Oude Begraafplaats van 1829 aanwezig die meer kunnen vertellen over deze dodenakker, waar vanaf dat jaar een kleine 10.000 mensen ter aarde zijn besteld. De stoffelijke resten (botten) van al deze doden bevinden zich nog steeds onder de grond.
Twee jaar terug, in de zomer van 2020, constateerden enkele bezorgde plaatsgenoten dat de Oude Begraafplaats er niet best bij lag. Er was sprake van fors achterstallig onderhoud. Reden om de koppen bij elkaar te steken en over te gaan tot oprichting van de ‘Vrienden van Gedenkpark de Oude Begraafplaats van 1829’. Doel: ervoor te zorgen dat alles er weer netjes bij zou komen te liggen en dat er meer bekendheid zou komen voor deze fraaie maar soms ook wat vergeten plek aan de rand van het centrum van Veenendaal.
Werkgroep
Momenteel zijn ruim 10 vrijwilligers elke maand bezig met het onderhoud en het schoonhouden van de Oude Begraafplaats. De ‘Vrienden van Gedenkpark de Oude Begraafplaats van 1829’ zijn om praktische redenen een werkgroep geworden van de Historische Vereniging Oud Veenendaal. Met de gemeente is overeengekomen dat het groen- en grafonderhoud voortaan door de vrijwilligers wordt gedaan. De gemeente geeft in ruil daarvoor een jaarlijkse financiële bijdrage voor de te maken kosten, die zij weer terugverdient doordat de gemeentelijke uitgaven voor het onderhoud (uren, materialen e.d.) een stuk lager uitvallen.
Wie nu rondloopt op de Oude Begraafplaats zal zien dat alles er inmiddels weer een stuk netter bij ligt. De grafstenen zijn schoongemaakt, de paden zijn weer toegankelijk, de gazons gemaaid en de bankjes staan weer strak in de verf. Ook de vindbaarheid van de Oude Begraafplaats is verbeterd door enkele nieuwe toegangsborden te plaatsen. Zo heeft deze historische plek (zo’n 6.000 m2 groot) weer haar functie terug, niet alleen als gedenkpark, maar ook als verblijfs- en wandelparkje.
Onhygienisch
De begraafplaats werd in 1829 door de gemeente aangelegd aan wat toentertijd de rand was van het dorp. De aanleg van nieuwe begraafplaatsen buiten de bebouwde kom werd destijds door de landelijke overheid verplicht gesteld omdat het begraven in de nabijheid van huizen en vooral in en rondom kerken als ‘onhygiënisch’ werd gezien. Tot 1829 werden vrijwel alle Veenendalers begraven in en rondom de Oude Kerk aan de Markt. Toen dit ‘kerkhof’ geruimd moest worden is het grootste deel van de toen aanwezige stoffelijke resten uit de eeuwen daarvoor overgebracht naar de destijds geheel nieuwe (algemene) begraafplaats aan het eind van de weg ‘Achter de Kerk’.
Een eeuw later was de Oude Begraafplaats vol, reden voor de gemeente om een nieuwe begraafplaats (‘De Munnikenhof’) aan te leggen. Het eerste graf werd daar in 1917 uitgegeven. Op de Oude Begraafplaats vonden in de decennia daarna alleen nog ‘bijzettingen’ plaats. Na 1947 werd de begraafplaats definitief gesloten. Aan onderhoud werd daarna weinig tot niets meer gedaan, zodat deze dodenakker in de loop der jaren een nogal unheimisch karakter kreeg.
1986: Gedenk- en Wandelpark
In 1986 besloot de gemeente de begraafplaats om te vormen tot een gedenk- en wandelpark, met een fraai hek er omheen. Hierbij ging men achteraf bezien nogal drastisch te werk: van de ruim 100 aanwezige grafplaten werd de helft afgevoerd naar een stortplaats. De rest werd bewaard. Wie meer wil weten over de Oude Begraafplaats kan terecht op de website: www.oudebegraafplaatsveenendaal.nl. Daar is van alles te lezen over de geschiedenis van de begraafplaats en over de doden van lang geleden. Inmiddels staan op deze website ook de namen vermeld van ruim 4.000 Veenendalers die hier vanaf 1829 werden begraven. Voor veel mensen van Veenendaalse origine een eenvoudige mogelijkheid om te bekijken of de naam van uw over-overgrootmoeder of uw over-over-overgrootvader er ook tussen staat…
