Monument

Overkluisde waterloop

Adres

't Glop 0, Hoorn

Achtergrondinformatie uitklap icoon

Tussen het Glop en het Kerkplein ligt een uniek overblijfsel van het ondergrondse stelsel van overkluisde waterlopen en riolen. Het Glop is een doodlopend steegje vanuit de Lange Kerkstraat. Vanaf het Glop loopt de gemetselde gang onder de Boterhal door. Tot in de jaren 60 van de 20ste eeuw maakte deze gang onderdeel uit van een uitgebreid gemetseld rioolstelsel. Vanwege de slechte staat en het instortingsgevaar besloot de gemeente de gemetselde riolen te vervangen door betonnen buizen. Deze werkzaamheden werden in 1978 afgerond. Omdat het riool onder en achter de Boterhal maar weinig aansluitingen kende en bovendien door de locatie niet te vervangen viel, is dit behouden gebleven en geleidelijk in de vergetelheid geraakt. Tot dit jaar loosde de Boterhal nog altijd het rioolwater op deze gang.

Het gemetselde rioolstelsel is nooit als zodanig gebouwd en zeker niet doelbewust ontworpen. In de Middeleeuwen was in de stad veel water doordat deze was gebouwd in een veengebied. De toenemende handel maakte al dat water onpraktisch. Om die reden werden al vanaf de 15de eeuw waterlopen overkluisd. Dat hield in dat het water door een gemetselde ondergrondse gang werd gestuurd waardoor bovengronds een brede straat ontstond. Voor de huizen aan de straat voorkwam een overkluizing bovendien stankoverlast van vuil water. De oudste overkluizingen werden gemaakt bij de Grote Kerk. Op één van de watergangen stond reeds in 1447 een huis en hier zou in 1563 het St. Jans Gasthuis worden gebouwd. Dit is nu de Boterhal. De oudste gang onder dit pand dateert dus van vóór 1447.

Geleidelijk maakte de stad in de 16de en 17de eeuw meer overkluizingen, waardoor uiteindelijk het volledige Achterom, Kleine Noord, Nieuwe Noord, Gouw, Nieuwstraat, Gerritsland, Trommelstraat en nog enkele stegen waren overkluisd. In dit stelsel waren gemetselde putten opgenomen voor inspecties, onderhoudswerkzaamheden en als putten voor brandbluswater.

Bij de bouw waren de overkluizingen niet als riool bedoeld. Maar net als op de grachten en waterlopen in de stad werden ook op de overkluizingen goten en riolen aangesloten. Men voorzag in een systeem om de riolen met behulp van eb en vloed door te spoelen met schoon water. In de 18de eeuw sprak men voor het eerst van de stadsriolen.

Uitgebreide verordeningen over hoe om te gaan met afval konden niet voorkomen dat mensen toch van alles in het riool gooiden. Bij het schoonmaken van de gang achter de Boterhal zijn op de bodem talloze tabakspijpen, scherven van potten en borden en twee tinnen lepels uit de 17de eeuw gevonden. Ook toen gold al: wat niet weet, wat niet deert.

Een ingestort gat in de bestrating achter de Boterhal maakte het in 2015 noodzakelijk om het riool van binnen te bekijken. Na het verwijderen van een dikke sliblaag kwam een fraai gemetselde gang uit de 16de eeuw tevoorschijn. Zowel Gemeente Hoorn als Vereniging Hendrick de Keyser zagen het belang van behoud hiervan in. Om deze overkluisde waterloop ook zichtbaar voor het publiek te maken, is een kijkruimte gebouwd. Aan de ene zijde is de smalle gang onder de Boterhal te zien, en aan de andere zijde kijkt men naar een breder riool uit 1595 dat door het Glop naar het Nieuwe Noord heeft gelopen. In de wanden zijn gemetselde rioolaansluitingen te zien, waarop gebouwen van het gasthuis hebben geloosd. Hier krijgt men een unieke kijk op de ondergrondse geschiedenis van Hoorn.

Deel dit monument

Adres

't Glop 0, Hoorn

Achtergrondinformatie

Type monument:
Archeologisch monument
Oorspronkelijke functie:
Waterloop
Bouwperiode:
15e eeuw
Monument status:
Gemeentelijk monument
bekijk alle monumenten in
Hoorn