Het Ambachtshuis
In het begin van de 17e eeuw, vonden de rechtspraak en andere openbare bijeenkomsten plaats in de herberg van de baljuw-schout, nu ‘Het Wapen van Voorschoten’. Het gebruik van alcohol gedurende deze bijeenkomsten leidde vaak tot vechtpartijen. Daarom was het wenselijk een apart rechthuis te stichten. Het Ambachtshuis werd gebouwd in 1635 en heeft tot het einde van de 18e eeuw dienst gedaan als raad- en rechthuis. Het recht werd uitgesproken in de vierschaar in de grote zaal boven het souterrain. Tegenwoordig wordt de grote zaal gebruikt als vergaderruimte voor het gemeentebestuur en voor het voltrekken van huwelijken. In het souterrain bevonden zich de cellen voor de gevangenen, nu de toiletten. Vermoedelijk was er ook een waag in het vertrek waar nu het café is. De zolder doet dienst als expositieruimte.
In 1870 werd het Ambachtshuis verkocht aan jonkheer Hendrik Adolph Steengracht, heer van Duivenvoorde. Hij stelde het pand beschikbaar voor activiteiten van openbaar belang. Na zijn dood in 1912, schonk hij het gebouw en een som geld van fl. 5.000,- voor onderhoud aan de gemeente Voorschoten met de bepaling dat het altijd ten algemene nutte moest worden gebruikt. In 1947 werden er plannen gemaakt voor een complete renovatie. Rijksmonumentenzorg ging akkoord met een totale restauratie op voorwaarde dat het naastgelegen Baljuwhuis daarbij betrokken zou worden en weer met het Ambachtshuis zou worden verbonden. En dat is gebeurd.
Het Baljuwhuis
Het Baljuwhuis is gebouwd omstreeks 1640. Hier woonde de baljuw (hoge rechtelijke ambtenaar). De baljuw oefende uit naam van de heer (de graaf bij voorbeeld) de rechtsmacht uit. Hij was vooral procesbewaker. Hij vorderde het recht ofwel hij dwong de juiste rechtstoepassing af. Korte tijd nadat het Ambachtshuis gereed was gekomen liet baljuw Chrispijn van Nierop er pal naast het fraaie pand bouwen, voorzien van banden van natuursteen tussen het metselwerk. De beide panden waren nauw met elkaar verbonden. Het Baljuwhuis had geen eigen voordeur en er waren geen kelder en toilet. De baljuw en zijn familie maakten gebruik van de voordeur, de kelder en het toilet van het naastgelegen Ambachtshuis. Dit had vervelende consequenties voor hem want bij zijn vertrek als baljuw (1663) werd het hem verboden daar nog langer gebruik van te maken!
Omstreeks 1730 breidde de toenmalige baljuw Daniel Poyntz de woning uit met het deel wat aan de voor- en achterzijde iets uitsteekt t.o.v. het bestaande deel. Gedurende de 17e en 18e eeuw bleef het Baljuwhuis de woning van de baljuw families Poyntz en Boers. Later kreeg het andere functies. Als laatste woonde er – van 1916 tot 1967 – slager van Grundeken die in het voorste gedeelte van het pand zijn slagerij had.
In 1964 werd het gebouw door de gemeente aangekocht met de bedoeling het in samenhang met het Ambachtshuis te renoveren. Het heeft nog een aantal jaren geduurd voordat de renovatie in 1982 gereed was. De bestaande indeling van de kamers in het 17e en 18e-eeuwse deel werd hierbij nagenoeg gehandhaafd. Alleen de muur tussen de twee voorkamers van het Baljuwhuis werd grotendeels weggebroken, zodat daar nu een grote ruimte voor het restaurant is ontstaan. De zolder doet net als die van het Ambachtshuis dienst als expositieruimte en is via het trappenhuis en de lift bereikbaar. De zolders van beide panden staan met elkaar in verbinding via een trap.
Download 