Wie weten wil hoe de rich and famous in Noord-Nederland rond 1800 woonden, aanschouwe het grote herenhuis op de hoek van de Koningsstraat en Turfmarkt. Het naar bouwheer Frans Julius Johan van Eysinga (1752-1828) vernoemde Huis van Eysinga – eigenaar Vereniging Hendrick de Keyser gaf het die naam – is een gaaf voorbeeld van de wooncultuur van de Friese elite uit die tijd. Dit geldt niet alleen de buitenkant, maar ook het bijzondere interieur.
De familie Eysinga woonde gedurende het jaar op Osingastate in Langweer. Jonker Frans Julius, die grietman van Doniawerstal en lid van de Staten van Friesland was, gebruikte het stadshuis wanneer in Leeuwarden de Staten van Friesland vergaderden (meestal in de winter en het voorjaar). Het pand behoorde in 1824 tot de vijf duurste huizen in Leeuwarden.
Het huis kwam, noodgedwongen, in fasen tot stand. De eigenaar van een klein pand op de hoek, het 17e-eeuwse ‘Swarte Bargehooft’, wenste niet mee te werken aan Frans Julius’ plannen en weigerde verkoop. Dat dwong de jonker er omheen te bouwen. De bouw begon in 1778 en in 1779 kwam de buitenkant gereed. De afbouw van het interieur duurde daarna nog de nodige jaren. Er is later een plankje gevonden waarop een timmergezel Pabe Jilderts v.d. Helm heeft hier gewerkt als timmerknegt den 20 majus 1781 met potlood had geschreven. Tijdens een restauratie van een van de salons in 1919-1920 zijn snippers van het oorspronkelijke blauwzijden damasten behang gevonden, waarop de behangers hun namen hadden vereeuwigd: Erenst van Poemeren heft dese kamer behangen met Abram de Laeter in het jaar 1783 den 29 Maert. Pas in 1806 wist Frans Julius het hoekpandje te verwerven en kon het huis worden voltooid. Het vraagt een geoefend oog om de verschillen op te merken tussen het oudere en jongere bouwdeel. In de voorgevel aan de Koningsstraat, bijvoorbeeld, hebben de ramen in de linker gevelhelft een fijnere roedenverdeling met kleinere ruiten dan in de rechter helft. In het interieur toont de fasering zich door de afwerking in twee opeenvolgende stijlen: de laat-18e-eeuwse Lodewijk XVI en de jongere Empire.
Van de afwerking van de grote salon aan de zijde van de Turfmarkt is wel gedacht dat deze pas uit de tweede bouwfase dateert, maar dat zal niet kloppen. Het rijke stucplafond past met z’n decoratieve levendigheid en kenmerkende motieven zoals strikken en guirlandes bij de Lodewijk XVI-stijl. De met pilasters gelede wanden gaan met een koof geleidelijk over in het plafond. De veelheid aan afgebeelde muziekinstrumenten in de koofvormige overgangszone maakt meteen een oude functie van de ruimte duidelijk. Te zien zijn onder meer een doedelzak, luit, fluit, panfluit, viool, trompet en fagot. In 1996 is de salon in oude luister hersteld na onder meer kleuronderzoek waarbij de originele kleuren aan het licht zijn gekomen.
