Fotograaf: Giel Gulpers
Uit de archieven weten we dat in 1138 de gelovigen wonend bij de rivier de Aa toestemming kregen van de Utrechtse bisschop Andreas van Cuyk om een eigen kerk te stichten. Die werd gebouwd met gebruikmaking van tufsteen. Deze steensoort is bij restauraties van de kerk nog in de fundamenten aangetroffen. Later werd een grotere kerk in baksteen gebouwd.
Spaans gebroed
In de loop der tijden heeft het kerkgebouw van Ter Aa veel geleden. Dat begon al met het ‘Spaans gebroed’, zoals vermeld op de luiklok in de kerktoren. Spaanse troepen hebben hier in 1568 huisgehouden. In het Rampjaar 1672 lag Ter Aa onbeschermd open voor de Franse legers. Ook toen kreeg de kerk het zwaar te verduren. In 1895 werd begonnen met een grondige restauratie. Eerder gebruikte tufsteen is nu nog herkenbaar als speklagen in de buitenmuur.
Gebrandschilderde ramen
Nu verhalen de wapenschilden in de gebrandschilderde ramen over het rijke verleden van de adel die gevestigd was in de kasteeltjes op de oevers van de Aa, wat in Oudnederlands ‘water’ betekent. Twee adellijke familienamen keren regelmatig terug, Van Renesse vanaf 1484 en Van Reede sinds 1777. De oudste ramen dateren uit circa 1620. De vensters in het koor vertellen het verhaal van de familie Van Reede. Zie de vrouwenfiguur, de ‘wapenhouder’, met het wapen van Van Renesse van der Aa.
Het juwelenkistje van Kitty
Dit is de bijnaam van de kerk die in het verleden begiftigd werd door de barones Van Reede, ook wel ‘Kitty’ genoemd. Zij huwde in 1883 de steenrijke Engelsman George Hudson Earle. Toen zij in 1896 overleed, schonk haar echtgenoot de kerk een bedrag voor de restauratie van een aantal ramen en de bekostiging van een aantal nieuwe, waarin de naam Earle en Reede prominent voorkomen. Ook de aanschaf van een orgel kwam voor zijn rekening.
Verval gestuit
Tijdens WOII realiseerde de kerkvoogdij zich dat slechts een grondige restauratie het kerkgebouw zou kunnen redden. Zelfs sloop werd overwogen, maar werd ternauwernood voorkomen. Op 18 oktober 1956 werd de kerk weer heropend. De toren viel buiten de restauratiewerken aangezien deze sinds 1797 eigendom is van de gemeente.
Beeldbepalend voor Nieuwer Ter Aa
In 2019 heeft de laatste restauratie van de kerk plaatsgevonden. De toren dreigde weg te zakken en is gestabiliseerd in opdracht van de Gemeente Stichtse Vecht. Het glas-in-lood in de kerk is op duurzame wijze geconserveerd. De ramen zijn na restauratie in een museale opstelling teruggeplaatst. Zo blijft dit bijzondere kerkgebouw voor het nageslacht bewaard.
Bron: Historische Kring Breukelen
