Beschrijving Regthuys Breukelen

Op de hoek Kerkbrink – Herenstraat staat het eeuwenoude rechthuis van Breukelen. Een gevelsteen in de voorgevel herinnert hieraan. Oorspronkelijk ws het pand alleen in gebruik voor de gerechtsheerlijkheid Breukelen-Nijenrode. Later stond het ook ter beschikking aan de heerlijkheid Breukelerwaard. Het hogere pand aan de Herenstraat maakt onderdeel uit van het oorspronkelijke rechthuis en behoort eveneens tot het monument: hier bevinden zich de oudste behouden delen.

Geschiedenis

Nadat de eeuwenoude vroonhoeve De Poel door een huwelijk zij belangrijke rol in het plaatselijk openbaar bestuur was kwijtgeraakt (alle bezittingen en rijkdommen waren bij Nijenrode gevoegd), moest een ieder die iets met het gerechtsbestuur te maken kreeg daarvoor naar Nijenrode. Daar dit voor veel mensen (te) ver weg was, werd in het Ronde Dorp van Breukelen omstreeks 1390 een rechthuis gebouwd. Niet alleen was het pand een plaatselijk bestuursgebouw, het diende tevens als tapperij met herberg, een niet ongebruikelijk combinatie in die dagen. De oudste delen van het huidige pand stammen nog uit de 16-de eeuw en bevinden zich in het achterhuis aan de Herenstraat. In die tijd, volgens vermelding uit 1552, heette het een “hofstede met huysinge en kamer” , In eigendom van bierbrouwer Jan Jacobs van Leemput en zijn beroemde vrouw Catrijn uit Utrecht. In het rampjaar 1672-1673 werd het pnd ernstig beschadigd. De opkamer en de kelders met de metersdikke muren, getraliede vensters en gegrendelde deuren zijn de enige restante van het oorspronkelijke gebouw. De tralievensters aan de kant van de Herenstraat laten nog zien waar het cachot zich bevond. Vanaf 1813 was in het pand de secretarie van de gemeente Breukelen-Nijenrode gevestigd. In 1860 werd het gemeentehuis aan de overkant in gebruik genomen. Het pand heeft thans nog steeds een horecafunctie.

Beschrijving

De voorgevel is een klokgevel, waarvan de uiteinden bekroond zijn met gebeeldhouwde, krulvormige ornamenten in Lodewijk XIV-de stijl en de top is afgesloten met een kroonlijstmotief. De gevel is in drie assen verdeeld, met links de entree die classicistisch omlijst is. De natuurstenen gevelsteen vermeldt de tekst: “Het regthuys Van Breuckelen en Breuckerweert”. De gevelsteen bestaat uit verschillende stenen. Als basis dienen verticale gefrijnde stenen, daarboven is een vlakke steen met de in reliëf uitgehakte tekst geplaatst. Deze worden geflankeerd door elementen met bladmotieven. Het geheel wordt bekroond door een segmentboog vormig fronton. Daarop rusten van links naar rechts: een vrouwenhoofd en profiel, een siervaas met bloemen en een mannenhoofd en profiel. De vrouw en de man zouden symbool kunnen staan voor wijsheid en kracht, belangrijke eigenschappen voor het bestuur. Er is echter weinig dat in die richting duidt, behalve dat het lijkt alsof de man de gestroopte kop van een leeuw op zijn hoofd heeft. Herakles of Hercules, die de kracht symboliseert, droeg een leeuwenkop op zijn hoofd en de huid als mantel. De vrouw is Pallas Athene, en symboliseert wijsheid en vrede.