Monument

Sint Martinuskerk (Toren van Beek)

Dit jaar is in het kader van de op handen zijnde restauratie de mogelijkheid een presentatie hierover te volgen en de toren te beklimmen om zo over Beek uit te kijken. Daarnaast worden de kerkschatten ten toon gesteld.

Adres

Burg. Janssenstraat 11, Beek

Achtergrondinformatie uitklap icoon

Klik hier voor audiotour of digitour
De eerste kerk, gebouwd op een soort terp, is een gotische pseudobasiliek die hier al in 1250 stond en deze heeft een westtoren. Tussen 1633 en 1835 is het monument een simultaankerk die in het z.g. simultaneum om beurten door de rooms-katholieken en protestanten wordt gebruikt.
Het Godshuis is in 1883 een bouwval. Pastoor Petrus Hillen besluit met het kerkbestuur een nieuw bedehuis te bouwen van tufsteen en zandsteen en van 1888 tot 1910 wordt er gebouwd onder leiding van diverse architecten. Met name Lambert von Fisenne zorgt voor de eerste herbouw en uitbreiding. Tussen 1889 en 1909 verrijst het koor en van 1892 tot 1893 zorgen Jos  Cuypers en Jan Stuyt voor het middenschip, de zijbeuken en het voorportaal. Na de sloop van de oude toren is in 1909 en 1910 het schip uitgebreid met een travee, een westtransept en een nieuwe toren. De ronde bogen van ramen en gewelven geven de neo-romaans stijl weer.
De kerk is gebouwd in neoromaanse stijl, herkenbaar aan de ronde bogen van vensters en portalen en geïnspireerd op de Romaanse bouwstijl uit de Middeleeuwen. De uit Duitsland afkomstige architect Lambert von Fisenne heeft de neoromaanse bouwstijl waarschijnlijk meegenomen uit Duitsland; in Nederland was op dat moment de neogotiek de gangbare stijl voor katholieke kerken. De architect studeerde in Aken en zal zeker onder indruk zijn geraakt van de Paltskapel van de Dom van Aken. En in 1915 komt er een 3-klaviers orgel dat door de gebroeders Franssen is gebouwd, deze is in 1958 door de firma Verschueren gerestaureerd.

De kerk is gewijd aan de heilige Martinus van Tours. Deze Romeinse soldaat Martinus deelde, nadat hij al zijn bezittingen had weggegeven,  zijn mantel op een koude winterdag met een verkleumde bedelaar, stapte op 19-jarige leeftijd uit het leger en werd in het jaar 371 door de bevolking tot bisschop gekozen. Achter in de kerk staat een beeld van Sint Martinus.

Beekenaar Prof. Dr. C.H.H. Spronck, een leerling van Louis Pasteur, schenkt in 1902 het hoofdaltaar.  J. Thissen uit Roermond beeldhouwt deze blikvanger van steen en hout. Het strakke altaar vormt een mooi contrast met het 18e eeuwse gotische kruisbeeld erboven, dat  afkomstig is uit de oude kerk. De doopvont  achter in de kerk uit 1632 is een eenvoudige hardstenen kuip en heeft een koperen deksel met een moderne rand.

Een serie van zeven schilderijen op doek (190 x 130 cm)  uit de 18e eeuw geven de zeven sacramenten weer. Deze zijn voor in het gebouw te bewonderen. Pronkstuk is een houten beeld van 110 cm hoog uit ca. 1500 voorstellende Madonna met Kind op de maansikkel, waarschijnlijk gemaakt door de “Meester van Elsloo”.

In het monument staan twee driecellige biechtstoelen uit de 19e  eeuw met iconische zuilen en in medaillons de voorstellingen van de heilige Petrus en Magdalena. De kerk beschikt over een aantal zilveren monstransen en cibories die bewaard worden in de kluis. Eveneens is er een aantal 18e en 19e eeuwse koperen kandelaars.

In 1998 komt op het dak de  dakruiter terug, nu met carillon naar een ontwerp van architect John Wehrung. De engel op het torentje is ontworpen door Arthur Spronken. Zij eerste echtgenote en kunstenares Varpu Tikanoja heeft hier model voor gestaan en, omdat engelen zweven, is het van het atelier van de kunstenaar zonder de grond te raken naar de parochiekerk verplaatst.

Achter in het Godshuis staat aan de linkerzijde een schilderij van Sjef Hutschemakers waar de overledenen van de parochie met een kruisje worden herdacht. Aan de rechterzijde staat van dezelfde kunstenaar een schilderij gemaakt ter nagedachtenis aan de Joods-Duitse filosofe en karmelietes  Edith Stein. Op 9 augustus 1942 is zij in Auschwitz vermoord en in 1998 heilig  verklaard.

De doopvont voorin de kerk en de “moderne” kunstwerken op de achtermuur van het bedehuis zijn afkomstig uit de inmiddels in 2012 afgebroken kerk van de Onze-Lieve-Vrouw van de Wonderbaarlijke Medaille.

Pastoor Kenis van de Sint-Martinusparochie stelde zich in een gesprek zelf de vraag  hoe het toch mogelijk was dat de paar honderd mensen in het dorp Beek toen toch zo’n imposante mooie kerk hebben kunnen neerzetten en wie  eigenlijk de goedgeefse “sponsoren” ervan geweest zouden zijn? Rechts van het hoofdaltaar is een Luciakapel.

Baron de Rosen de Haren uit Beek schonk het altaar en de drie gebrandschilderde ramen  in 1896 aan de parochie. Het atelier van de gebroeders Ramakers uit Geleen bouwde het door Von Fisenne ontworpen houten altaar. Een relikwie van Lucia bevindt zich in een verguld koperen reliekhouder. Lucia wordt aangeroepen als patrones tegen buikloop en dysenterie. Vanaf 1952 wordt er elk jaar rond haar geboortedatum van 13 december een Lichtkoningin gekozen in de gemeente om het Luciafeest luister bij te zetten. De kerk bezit een houten gepolychromeerd Luciabeeld dat kort voor 1950 is gemaakt en 147 cm hoog is.

Onder de vloer liggen grafzerken van o.a. Willem Oensel († 1601) en van Arnold Huyn van Amstenrade († 1579). In de kerk bevinden zich grafzerken uit de 16e en 17e eeuw van families Stas, Hennekens en de Rosen.

Rond het Godshuis bevindt zich nog een aantal grafmonumenten van diverse Beekenaren, waarvan de namen  echter met veel moeite zijn te lezen. Ook hier is de tand des tijds zichtbaar. Een aantal grafstenen aan de “Keutelbeekzijde” van het gebouw is bij de ontkluizing van de beek in 2013 en 2014 weggehaald.

Op het pleintje voor de kerk staat een door Arthur Spronken gemaakt beeld waar de jaarlijkse 4- mei herdenking bij wordt afgesloten. Rondom op de grond staan de namen van alle gevallenen tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 2022 werd ontdekt dat de toren van de Martinuskerk scheef begon te staan. Na vele onderzoeken gaat men in 2023 dit probleem trachten op te lossen, tenminste als de benodigde financiën daarvoor toereikend zijn.

De parochieheilige zien we terugkomen in namen als  Sint-Martinusschool, Sint-Maartensvuur, scouting Sint-Martinus, geweerschutterij Sint-Martinus en niet vergeten de Sint-Martinusstraat waar het “oude kerkhof” aan ligt. Een aardige bijkomstigheid is dat de gemeente Beek in Montferland en het Belgische plaatsje Beek eveneens een Sint-Martinuskerk hebben.

Tekst: Heemkundevereniging Beek – Herman Peters

Wist je dat?

De St.Martinuskerk is een van de verwonderlocaties op de Route vol Verwondering. Tijdens deze fietsroute door de Grensmaasvallei kunnen meer dan 30 locaties digitaal worden bezocht wanneer ze niet geopend zijn voor publiek. Benieuwd naar de verhalen of een kijkje binnen nemen? Bekijk de 360-graden tour of beluister de audiotour.

Deel dit monument

Adres

Burg. Janssenstraat 11, Beek

Openingstijden

Bezoek de website voor meer informatie over openingstijden

Achtergrondinformatie

Type monument:
Religieus erfgoed
Oorspronkelijke functie:
gebedshuis
Architect:
Lambert von Fisenne, Joseph Cuypers, Jan Stuyt
Bouwperiode:
1888-1910
Huidige functie:
gebedshuis
Monument status:
Rijksmonument
bekijk alle monumenten in
Beek