Monument

Bernissemolen

Adres

Spuikade 1, Geervliet

Achtergrondinformatie uitklap icoon

De rond getailleerde stenen korenstellingmolen ten zuiden van het stadje is gebouwd op een restant van een vroegere verdedigingstoren.

Aanvankelijk werd het koren uit Geervliet en omgeving gemalen op een getijden- of watermolen. Deze werd door het uit de spuikom stromende water aangedreven en was eigendom van de Heer van Putten. Het opkomend tij drong toen nog via de Bernisse door tot in de Geervlietse haven, waar aan het einde het water werd opgezet in een spuikom.

Mogelijk door de onregelmatige werking en geringer wordende hoogteverschillen in de getijden werd naar een andere oplossing gezocht. De rentmeestersrekening over 1382 maakt al gewag van “die steenen molen mit houte ende sceven, die Roelof tot Wyc coft (kocht).” Volgens de rekening over 1383 bouwde men de molen – met de uit Wijk afkomstige onderdelen – op een van de torens van de stadsommuring. Hetzelfde jaar werd er ook gewerkt aan een belangrijk deel van de bovenbouw, de “soire op den toren”. Ook in de rekening van 1384 wordt de “molentorn” genoemd.

In de 16e eeuw werd de molen vervangen door een andere houten molen. Omdat de molen enkele malen door brand verwoest werd, mocht na 1743 in Geervliet zelfs buiten op vele plaatsen geen tabak meer worden gerookt. Soms kon de moleneigenaar de inwoners van een plaats verplichten alle koren op zijn molen te laten malen.
Op zo’n zogenaamde dwangmolen moest men belasting ‘op het gemaal’ betalen. Dit werd streng gecontroleerd door impostpachters; wie graan naar de molen bracht, moest daarvoor eerst een geleidebiljet halen. De molenaar had zich bij zijn ‘eed op het gemaal’ verplicht geen graan zonder deze biljetten te malen. Dus bij een controle moest al het aanwezige graan en meel op papier te verantwoorden zijn en er mocht voor zonsopgang en na zonsondergang niet gemalen worden. De bakkers berekenden niet alleen deze imposten, maar ook broodaccijns door in hun broodprijs. Het omzeilen van deze belastingplicht werd in de 17e eeuw bestraft met een verbanning van tien jaar of langer uit het Land van Putten.

De huidige stenen molen staat nog steeds op de zes eeuwen oude stenen muurtoren-onderbouw. De cilindrische romp is opgetrokken op de ronde voet van een bakstenen kruittoren in de vroegere verdedigingsring van het stadje. De toren heeft aan de onderzijde een muurdikte van 1,60 m en in deze 6 m. hoge toren zijn de schietgaten nog duidelijk te zien. Tot 1947 maalde Jan Brussaard met windkracht granen met een koppel 16er blauwe en een koppel kunstmaalstenen. Vervolgens kocht de gemeente Geervliet de molen aan. In 1959 werd de molen gerestaureerd en een jaar later aan een brouwerij verkocht die er een restaurant in onder bracht.
In 1984 volgde een tweede restauratie en sinds 2019 is de molen in gebruik als woonhuis.

Deel dit monument

Adres

Spuikade 1, Geervliet

Achtergrondinformatie

Type monument:
Molen
Oorspronkelijke functie:
Korenmolen
Bouwperiode:
1851
Huidige functie:
Korenmolen
Monument status:
Rijksmonument
bekijk alle monumenten in
Geervliet