Geschiedenis Molen de Onrust is in 1809 gebouwd om, met nog twee andere molens, het Naardermeer droog te malen. Nadat in 1854 de droogmakerij gestopt was, zijn de andere molens afgebroken en is de Onrust gebleven om het Naardermeer op peil te houden. Heden ten dage wordt het waterpeil in het natuurgebied nog steeds door de molen en zijn molenaars keurig op peil gehouden en dit zonder de hulp van moderne apparaten. Tegenwoordig wordt deze molen door vereniging Natuurmonumenten behouden.
Molentype Molen de Onrust is een poldermolen met een scheprad. Het type molen is “een achtkant grondzeiler” deze aanduiding wijst op de vorm en de op manier waarop de molenaar (vanaf de grond) de zeilen kan voorleggen. Een andere aanduiding voor dit type molen, is “ bovenkruier”, deze slaat op de manier waarop het wiekenkruis op de wind gezet kan worden, het zgn. “kruien”.
Molenwerking Het wateropvoerwerktuig van deze molen is een scheprad met een diameter van 5,58 m en heeft een water verplaatsing van ± 10 m3 per omwenteling. De overbrengingsverhouding is 1 : 0,52 dwz. het wiekenkruis moet 2 x rond om het scheprad 1 omwenteling te laten maken.
Het totale bemalingsgebied van het Naardermeer is ca. 680 Ha. groot en om een peilverlaging van 1 cm te krijgen is ± 16 uur met goede wind nodig.
Het scheprad wordt aangedreven door: het wiekenkruin > bovenas > bovenwiel > bovenschijfloop > koningsspil > onderschijfloop > waterwiel > scheprad. Het water uit het meer wordt via het molentocht, de achterwaterloop en het scheprad in de voorwaterloop gepompt en loopt dan in de boezem, deze mond uit in de Vecht. Het verschil tussen polderpeil (het meer) en boezempeil (de Vecht) heet opvoerhoogte en schommelt tussen de 60 en 100 cm.
Het wiekenkruis heeft een diameter van 26,2 m, en bestaat uit 2 roede met hekwerk. Op het hekwerk kan het molenzeil worden bevestigd. Met vier volle zeilen hebben we een oppervlakte van 70 m2. De zeilvoering is afhankelijk van de windsterkte. Door zeil te minderen “ het zgn. Zwichten” houdt de molenaar de snelheid van het wiekenkruis onder controle.
Bij weinig wind veel zeil – Bij veel wind geen zeil
Molenaars De vrijwillig molenaars Thon Stoffelen, Otto Selderbeek, Jan Surmond en Gerlof Schaap draaien daarom in de periode van 1 oktober tot 1 april soms dagelijks met de molen. Buiten deze actieve periode draaien de vrijwillig molenaars ook met de molen om hem in conditie te houden.
Het Gilde van vrijwillig molenaars heeft tot doel om de molens in Nederland te behouden. Bij het molenbehoud speelt, behalve de culturele en landschappelijke aspecten, ook het functioneren van het monument een belangrijke rol. De molen is een machine die moet bewegen om in conditie te blijven. Bij een draaiende molen vindt immers regelmatig onderhoud plaats en kunnen gebreken in een vroeg stadium worden ontdekt en met minder kosten worden hersteld.
Klik hier voor mee informatie om de molen tijdens Open Monumentendag gratis te bezoeken. Luister nu ook naar de podcast van dit bijzondere monument.
