Een romanogotische hallenkerk, de grootste kerk in de Groninger Ommelanden en als Rijksmonument behorend tot de Top 100 der Nederlandse UNESCO-monumenten.

In 1240 werd een kleine kerk gebouwd aan de Wijkstraat. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan Maria. Toen de inwoners van Appingedam later naar zee gingen en handel dreven werd Sanctus Nicola aangeroepen. Omstreeks 1500 werd de sacristie aangebouwd met daarboven de ” schatkamer”, gevolgd door de Maria kapel. Tot slot kwamen de zijbeuken.
In 1570 is de kerk “repareert ende gestoffeert”, d.w.z. er zijn gewelfschilderingen aangebracht.
Bijzonder zijn de zgn. bouwheiligen in het vieringsgewelf, de burgemeestersbank, de preekstoel met de pelikaan eronder uit 1664, het Hinzorgel uit 1744, en de bank van de eedgenoten. In de Mariakapel is het Archeologisch Informatie Punt gevestigd. De laatste restauratie was van 2007 en daarvoor van 1949-1954.
De kerk is nu in gebruik bij de Protestantse Gemeente Appingedam en ook beschikbaar voor culturele doeleinden.