Monument

Sint Antoniuskerk te Zwartemeer

Adres

Hogeweg 50, Zwartemeer

Achtergrondinformatie uitklap icoon

In 1918 kocht het voorlopige kerkbestuur, bestaande uit de heren Jan Geen Heine en August van Os, hier grond aan van de vervener gebr. Minke uit Dedemsvaart. Dit perceel op de hoek van de Kamerlingswijk en de Hogeweg was bestemd voor de bouw van een kerk/een parochiehuîs en de aanleg van een begraafplaats. Injuni 1921 werd de RK- parochie opgericht. Het neogotisch gebouw uit 1921 werd gebouwd door Johannes Sluymer uit Enschede. De kerk heeft inmiddels de oorspronkelijke functie verloren en is in particuliere handen, en is ook niet te bezichtigen. Delen van interieur en inventaris zijn verdwenen. Bescherming richt zich op het oorspronkelijke kerkgebouw en heeft geen betrekking op de platte aanbouwen aan de zuidoostkant.

Opbouw volgens centraalbouw-principe. Sobere bakstenen opbouw met hoogopgaande steunberen. Hoofdvolume met zadeldak en centraal geplaatste dakruiter; dwarsvolume met zadeldak waarin enkele dakkapelletjes; in de hoeken zijkapellen en of uitbouwen. Aan de oostzijde een vijfkantige absis. In de overgang naar de pastorie een verbindingsgang met sacristie onder tentdak. Eenvoudige goot op klossen. Spitsboogvensters met glas-in-lood. De westelijke hoofdentree onder gedrukte spitsboog met eenvoudige deuren met smeedijzeren sierbeslag.

Parochiekerkhof Zwartemeer

Achter de inmiddels voor publiek gesloten Antoniuskerk ligt het parochiekerkhof. Bij de bouw van de kerk in 1921 werd aan de Gemeente Emmen vergunning gevraagd voor de aanleg van een begraafplaats. In hetzelfde jaar werd de eerste overledene hier begraven. Bij het toegangshek van de begraafplaats bevindt zich een plattegrond waarop alle graven genummerd zijn weergegeven, met de bijbehorende namen van de overledenen. De grafmonumenten zijn eenvoudig. De begraafplaats is symmetrisch aangelegd. De rijen liggen van noord naar zuid. Het middenpad loopt naar de Calvarieberg. Niet ver daar vandaan staat rechts van het midden een metalen kruis met over de zijarmen een plaatje, die de naam Maria Johanna Herbers e.v. A. Lohuis en de data 1836-1921 vermeldt. Het gaat hierbij waarschijnlijk om de eerste begraven persoon. Een ander oud gedenkteken is dat van Lubertus Siebum, echtgenoot van A.J.A. Bruggeweerth. Het is een cementstenen kruis met in het midden (hart) een houten naambordje. Vooraan – niet ver van het toegangshek – is op de vierde rij oost, vierde graf een sierlijk geconstrueerd ijzeren, zwart geschilderd, kruis met de inscriptie ‘Ruhe in Frieden’. Volgens de plattegrond ligt hier J.J. Falke begraven. Diverse terugkerende familienamen zie je op deze begraafplaats: Hoppe, Kuhl, Moorman, Peters, Ras, Schnoink, Tieck, Veringa, Veltrop en Voss. Op het westelijke gedeelte geeft een rij liggende gelijkvormige monumentjes de plaats aan waar de urnen zijn bijgezet. De eerst die werd bijgezet, was in 1987 Warner Snippe, in leven veenbaas bij de Friesche Veen Maatschappij.

Op de begraafplaats zijn twee oorlogsslachtoffers begraven: Johannes Henderikus Peters (1920-1944) en Cornelius Gerardus Wijgaart (1898-1944). In de zuidoosthoek is een opgehoogde, met ruwe heide beplante, gedenkplaats voor ‘alle naamloze, ongedoopte en onvindbare kinderen hier ooit begraven‘. Er is een bruinkleurig metalen plaatje geplaatst op 2 november 2002, op Allerzielen van dat jaar, verwijzend naar psalm 71:6 A: ‘Ik steun op U al voor mijn geboorte. U bent mijn leidsman vanaf de moederschoot.‘ Het monument herinnert aan de tijd van de enorm vele doodgeboren kinderen en de hoge zuigelingensterfte, waardoor veel kinderen ongedoopt stierven. Die werden dan volgens de toen geldende katholieke traditie in ongewijde aarde begraven. Hier vonden ook niet-katholiek gedoopten, zelfmoordenaars en onbekend gebleven personen eventueel een laatste rustplaats. Bij het verlaten van de begraafplaats vinden we bij het toegangshek het pastoorsgraf van de in 1981 overleden pastoor Leicher.

 

Deel dit monument

Adres

Hogeweg 50, Zwartemeer

Achtergrondinformatie

Type monument:
Religieus erfgoed
Oorspronkelijke functie:
kerk
Architect:
Johannes Sluymer, Enschede
Bouwperiode:
1921
Huidige functie:
particulier gebruik
Monument status:
Rijksmonument
bekijk alle monumenten in
Zwartemeer