Nijkerk ontleent zijn naam aan de Grote Kerk: eens een “nieuwe” kerk, vermoedelijk een dochterkerk van die van Putten. In de loop der eeuwen werd het kerkgebouw enkele keren door brand verwoest, het laatst in 1540.
Vóór de Hervorming was de kerk gewijd aan Sint-Catharina van Alexandrië, net als het plaatselijke klooster.
In 1594 werd de kerk officieel protestants. Tegenwoordig herinneren nog maar een paar dingen aan de tijd dat de Grote Kerk een katholieke kerk was.
De kerk is een gotische pseudobasiliek van baksteen met stenen overwelvingen. Verscheidene sluit- en kraagstenen vertonen middeleeuws beeldhouwwerk, waaronder de vier evangelisten. Naast het orgel uit 1756 met fraai rococosnijwerk verdienen de mahoniehouten preekstoel en doophek uit 1789 vermelding, gemaakt door dezelfde timmerman als de torenspits, H.G. van Raan.
Binnenin de kerk
Op verschillende plaatsen in de kerk, zoals op de preekstoel, zijn tabaksbladeren te zien. Deze decoraties herinneren aan de tijd dat Nijkerk een belangrijke stad was voor de tabaksteelt. Verder hangen er op enkele plaatsen in de kerk oude psalmborden met daarop psalm 72:8 aangegeven. Deze borden herinneren aan de Nijkerkse beroeringen van 1749-1750. Ook hangt er een bord dat herinnert aan de stadsbrand van 1540.
Het orgel van de Grote Kerk is in 1756 gebouwd door Matthijs van Deventer. Het valt op door het vele houtsnijwerk en behoort tot de top van de historische orgels in Nederland.
De toren
Hét symbool van Nijkerk is natuurlijk de toren van de Grote Kerk. Het oudste stukje Nijkerk is waarschijnlijk te vinden en de basis van de toren. Vermoedelijk zijn bij de bouw de resten gebruikt van de Nije Kerck, die in 1421 werd verwoest. In 1774 werd de huidige toren gebouwd omdat er een carillon in moest komen en omdat de oude toren bij een flinke storm waarschijnlijk in elkaar zou zakken.
Het unieke aan de toren is dat het de enige echte baroktoren van Nederland is. In het contract met de ontwerper stond dat hij voor geen enkele andere plaats in Nederland zo’n toren mocht ontwerpen.
Op 14 oktober 2012 werd de toren in het radioprogramma ‘De zondag van Van Willigenburg’ van de RKK uitgeroepen tot mooiste toren van Nederland.
